Afyonkarahisar’ın derinliklerinden yükselen ve nesilden nesile aktarılan efsanevi türkü Al Fadimem‘in ardındaki hüzünlü gerçek, sonunda gün yüzüne çıktı. Yıllardır dillerden düşmeyen bu sevda türküsünün kökenine inen bir araştırma projesi, Fadime ile Efe Kadir’in dokunaklı hikayesini ve türkünün ilk, kayıp sözlerini gün ışığına taşıdı.
TÜBİTAK Destekli Proje, Al Fadimem’in İzini Sürdü
Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204 – A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından yürütülen proje, büyük ilgi gördü. “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” adını taşıyan bu çalışma, Al Fadimem türküsünün gerçek öyküsünü ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklarla titizlikle derledi.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri İncelendi
Araştırmanın temel amacı, halk müziğimizin en önemli taşıyıcılarından olan türkülerin zaman içinde nasıl söz ve anlam değişimlerine uğradığını ortaya koymaktı. Bu doğrultuda, türkünün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine mülakatlar, projenin en güçlü dayanaklarını oluşturdu. Bu görüşmeler, türkünün geçtiği toprakların kültürel hafızasını yeniden canlandırdı.
Bir Sevdanın Türküye Dönüşen Çileli Yolculuğu
Yapılan saha çalışmaları ve görüşmeler, Efe Kadir’in yoksulluğu ve yetim olması nedeniyle Fadime ile evlenmek için gerekli maddi imkanlara sahip olmadığını ortaya koydu. Bu zorlu durum karşısında Efe Kadir, sevdiği kızı kaçırmaya karar verdi. Fadime de bu sevdaya karşılık vererek gönüllü olarak Efe Kadir ile birlikte kaçtı. Ancak o dönemin koşullarında, Fadime’nin resmi kayıtlarda yaşı küçük gösteriliyordu. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Bu ayrılık, Fadime’nin başka biriyle evlendirilmesiyle daha da acılaştı. Efe Kadir’in cezaevinde yaşadığı derin üzüntü ve özlem, yüreğinden kopan ağıtlarla türkülere döküldü. İşte Al Fadimem türküsü de bu çileli ayrılığın bir yansıması olarak ortaya çıktı.
40 Yıllık Ses Kaydı, Kayıp Sözleri Gün Yüzüne Çıkardı
Projenin en çarpıcı ve heyecan verici bulgusu, Efe Kadir’in kendi sesinden yaklaşık 40 yıl önce kaydedilmiş bir kasetin bulunması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine yapılan bu nadir ses kaydında, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat kendi sesiyle okuduğu tespit edildi. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireylerinin özenle sakladığı bu kaset, türkünün ilk ve günümüze ulaşmamış sözlerine ulaşmada paha biçilmez birincil kaynak niteliği taşıdı. Bu kayıt sayesinde, türkülerin nesilden nesile aktarılırken geçirdiği değişimler somut delillerle kanıtlanmış oldu.
Kriptomani.com.tr olarak, bu değerli çalışmanın halk kültürümüzün zenginliğini ortaya koyması ve kaybolmaya yüz tutmuş değerlerimizi yeniden canlandırması açısından büyük önem taşıdığını belirtmek isteriz. Afyonkarahisar’ın kültürel mirasına ışık tutan bu proje, edebiyat ve müzik tarihimiz için de önemli bir kazanım olmuştur.
